تاریخچه بانکداری الکترونیک در جهان

 زمان شروع پرداخت الکترونیکی در دنیا به سال 1918 میلادی برمی‌گردد، یعنی هنگامی که بانکهای فدرال رزرو امریکا به انتقال وجوه از طریق تلگراف می‌پرداختند.

اینترنت در سال 1970 توسط متخصصین دانشگاهی، به منظور اشتراک دریافت ها، توسعه یافت و تا سال 1993 محبوبیت اینترنت برای عموم و خصوصاُ تجاری که امید به گسترش مشتریانشان داشتند، افزایش پیدا کرد. عواملی که بانکداران را به سمت اینترنت متوجه ساخت عبارت بود از: مواجه شدن با مبالغ هنگفت، مشتریان زیانده و رقابت بین غیر بانکی ها. در سال 1994، بانکها شروع به کاوش در اینترنت کردند تابه عنوان یک سیستم تحویلداری پیشنهادی برای محصولات و خدماتشان، از بانکداری اینترنتی استفاده کنند. این نوع بانک برای هر تراکنشی قیمت کمتری را از بانک های شعبه دار پیشنهاد کرد. همچنین به دسترسی بازارهای جهانی و آسایش بیشتر مشتریان توجه بیشتری نشان داد. تا ژانویه 1995، فقط 24 بانک بر روی شبکه اینترنت وجود داشت. لیکن، به فاصله یک سال،‌800 بانک به این تعداد افزوده شد، به طوری که کارشناسان بانکهای صنعتی تخمین زدند که بانک های شمال آمریکا تا سال 2000، حدود 1500 شبکه اینترنت تاسیس خواهند کرد.

  

تاریخچه دولت الکترونیک

 

دولت الکترونیک یکی از ضرورتهای جهان امروز است که بساری از کشورها به دنبال ایجاد ان در کشور خود هستند۰

دولت الکترونیکی عبارت است از استفاده سازمانهای دولتی از فن‌آوری های جدید اطلاعاتی وارتباطی جهت ارائه وتوزیع خدمات و اطلاعات به صورت به هنگام وشبانه روزی در کمترین زمان، با کمترین هزینه و بالاترین کیفیت به شهروندان، بخشهای تجاری و تولیدی و سایر مشتریان دولت می باشد به گونه ای که انها از طریق سیستم‌های کامپیوتر بتوانند با دولت ارتباط برقرار کنند ومشارکت بیشتری در اداره امور دولتی وفرایندها ونهادهای مردم سالار داشته باشند۰( قهرمانی؛1382؛24) 

  تلفن اولین فن اوری ارتباطی بود که در اغاز قرن 20سبب بهبود وتسریع دوند در فعالیتهای دولتی شد۰ زمانیکه بخشهای خصوصی درسا ل1990به ارائه خدمات الکترونیک پرداختند دولت امریکا از این لحاظ بسیار عقب افتاده بود لذا توجه به این مسئله معطوف گشت که ارائه خدمات به شهروندان به صورت الکترونیک بسیار ساده‌تر است۰

   

تاریخچه بانکداری الکترونیک در ایران

 

سابقه فعالیت‌های بانکداری الکترونیک در ایران به سال 1350 برمی‌گردد. در آن موقع بانک تهران با در اختیار گرفتن بین 7 تا 10 دستگاه خودپردازدر شعبه‌های خود نخستین تجربه پرداخت اتوماتیک پول را تنها در همان شعبه نصب شده بر عهده داشتند. ‌اواخر دهه 1360بانک های کشور با توجه به کاربرد کامپیوتر شخصی و احساس نیاز به اتوماسیون عملیات بانکی به رایانه‌ای کردن عملیات بانکی پرداختند. طرح جامع اتوماسیون بانکی پس از مطالعه و بررسی­های گوناگون در قالب پیشنهادی برای تحولی جامع در برنامه‌ریزی فعالیت های انفورماتیکی بانک­ها به مسئولان شبکه بانکی ارایه شد که با مصوبه مجمع عمومی بانک­ها در سال 72 طرح جامع اتوماسیون سیستم بانکی شکلی رسمی به خود گرفت. در همان سال بانک مرکزی، شرکت خدمات انفورماتیک را به عنوان سازمان اجرایی طرح جامع انفورماتیک سیستم بانکی تاسیس کرد. طی سال های 72 و 73 جرقه های ایجاد سوییچ ملی جهت بانکداری الکترونیکی زده‌شد و در همان راستا شبکه ارتباطی بین بانک ملی و فروشگا ه های شهروند ایجاد شد. در خرداد1381مجموعه مقررات حاکم بر مرکز شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی موسوم به شتاب به تصویب رسید. بدین سان اداره شتاب بانک مرکزی در 1/4/1381 تاسیس و با هدف فراهم کردن زیر ساخت بانکداری الکترونیکی آغاز به کار کرد. شتاب با ایجاد ارتباط بین دستگاه های خود پرداز سه بانک  رسماً متولد شد(بانک­های کشاورزی، توسعه صادرات و صادارت ایران درپایلوت اولیه این طرح حضورداشتند وبانک­های خصوصی سامان وکارآفرین نیزدرخواست کردند که درآزمایش­های اولیه شتاب حضورداشته باشند). درحال حاضربیشتربانک­های ایران بطورمستقیم طرح­های با نکداری الکترونیکی خود را پیش برده و می برند. بانک ملی با طرح سیبا، بانک تجارت با طرحSGB، بانک صادرات با طرح سپهر، بانک رفاه با طرح جاری همراه، بانک کشاورزی با طرح مهر، بانک ملت با طرح جام و بانک­های خصوصی با طرح بانکداری 24 ساعته و به صورت مجزا و منفرد، با نکداری الکترونیکی را درحوزه تحت پوشش خود تجربه کرده و می کنند. (www.ebg.ir)

 

 دولت الکترونیک در ایران

 

شورای عالی اداری در مورخ 15/4/1381بنا به پیشنهاد سازمان مدیریت وبرنامه‌ریزی در راستای تحقق دولت الکترونیک یک مصوبه 21ماده ای را تصویب نمود که مهمترین اهداف این مصوبه را می توان چنین برشمرد:

الف) دستیابی به اطلاعات دقیق وبه هنگام در بخشهای مختلف اقتصادی؛اجتماعی؛فرهنگی از طریق اتوماسیون فعالیت ها 

ب) تسریع دراجرای امور وبهبود کیفیت ارائه خدمت به مردم

ج) افزایش کیفیت تصمیم گیری در سطوح مختلف 

د) ارائه خدمات غیرحضوری  

ه) کاهش هزینه ها؛افزایش کارایی و اثربخشی دربخش های مختلف 

و) ایجاد گردش سریع وصحیح اطلاعات بین دستگاههای اجرایی  

این مصوبه درهشت بخش اصلی تنظیم شده است که شامل اتوماسیون فعالیت اختصاصی ؛اتوماسیون فعالیتهای عمومی؛فراگیر نمودن بهره گیری از شماره ملی وکد‌پستی ؛سازوکارهای هدایت وهماهنگی در اجرای مصوبه ؛اموزش کارکنان درزمینه فناوری اطلاعات ؛ایجاد امکانات وتسهیلات زیربنایی ؛فراهم نمودن زیربنای حقوقی ومحل اعتبار اجرای مصوبه می باشد۰ www.ebg.ir

 

 

تکامل وتوسعه دولت الکترونیکی 

 

تکامل وتوسعه در دولت الکترونیکی دارای چند مرحله است:

  1. مرحله ظهور:شکل گیری اولیه ان می باشد که در ان زیر ساخت ها ؛ابزارها وامکانات جهت ارائه خدمات مشخص می شود ولی هنوز شهروندان نمی توانند به صورت دوطرفه با ان ارتباط برقرار کنند. 
  1. مرحله  تعامل: دومین مرحله است که از طریق وب امکان برقراری ارتباط دو طرفه فراهم است اما هنوز محدودیت هایی وجود دارد و تعامل در سطح انجام کارهای ابتدایی وساده است مثل امکان ارسال نامه به یک سازمان خاص وامکان دست یابی شهروندان به پاسخ پرسش های ساده از طریق پست الکترونیک. 
  1. مرحله تراکنش یا اجرا: این مرحله ؛مرحله اجرا وپیاده سازی دولت الکترونیکی است زیرا مشتریان می توانند کارهای خود را به شیوه ای کاملا الکترونیکی در هر زمان از شبانه روز انجام دهند.اگرچه سطح تعامل بالاتر است اما هنوز هم ارتباط کامل دو طرفه بین دولت ومشتریان برقرار نیست وجریان اطلاعات اغلب یک طرفه است و جواب هایی که به سوالات مشتریان داده می شود اکثر انها قبلا با شیوه های منظم برنامه ریزی شده است وبه همین دلیل داده ها قابل پیش بینی هستند.
  1. مرحله دگرگونی: بالاترین مرحله وتکامل دولت الکترونیکی است در این مرحله یک ارتباط هوشمند بامشتریان برقرار می شود وبه طیف وسیعی از مشکلات؛سولات ونیازهای انان پاسخ داده می شود که چنین نمونه ای در حا ل حاضر به ندرت وجود دارد در این مرحله تلاش می شود که اطلاعات از حالت "سازمان محوری"به حالت "مشتری محوری " تغییر پیدا کند دراین مرحله دولت اکترونیکی باعث تجدید ساختار؛ترکیب یا حذف سازمان های موجود می گردد وسازمان های مجازی جایگزین انها می شود۰(قهرمانی؛1382)

 بررسی اثرات دولت الکترونیک

 

تاثیر دولت الکترونیک را در دوسطح خرد و کلان می توان بررسی کرد: 

 

سطح کلان(دولت)

الف) باعث تغییر کارکرد دولتها می گردد کالاها وخدمات با هزینه کمتر وسرعت بالاتر ارائه می شود اگرچه ممکن است در کوتاه مدت هزینه بردار باشد اما در بلند مدت باعث کاهش هزینه ها می شود۰ و بسیاری از مشاغل در سطح دولتی حذف ونهایتا حجم دولت کوچکتر می شود۰

ب)دومین اثردر شیوه اداره امور دولتی است به این معنا که شهروندان با دولت در تعامل هستند و رابطه به شکل سنتی یک طرفه نیست این رویکرد جدید سه پیامد دارد :

1- اولین جز ان شامل گرداوری اطلاعات از جامعه جهت تصمیم گیری وسیاست گذاری از یک طرف ومطلع ساختن عموم از تصمیمات از طرف دیگر می باشد۰

2- دومین جز ان استفاده از فن اوری اطلاعات وارتباطات در جهت تسهیل مشارکت و تبادل نظر عموم مردم در راستای سیاست گذاری عمومی وتعیین اولویت های استراتژیک در تصمیم گیری های دولتی می باشد۰ www.ebg.ir

3- سومین عنصر وپیشرفته ترین ان استفاده از فن اوری اطلاعا ت وارتباطات جهت انتخاب نمایندگان سیاسی وفرایندهای مردم سالار می باشد که همان دموکراسی الکترونیکی است۰ 

سطح خرد(سازمان ها- کارکنان ومدیریت):ساختارهای سازمانی تغییر پیدا می کنند واز حالت سلسله مراتبی و عمودی به صورت کاملا تخت در می ایندو مرزها و واحدهای سازمانی کم رنگ تر می شوند وبه حضور دائمی وفیزیکی کارمندان نیازی نیست ومی توان از نیروی فکر انها بیشتر استفاده کرد۰

بانکداری الکترونیک

 به طور کلى بانکدارى الکترونيکى عبارت است از فراهم آوردن امکاناتى براى کارکنان در جهت افزايش سرعت و کارايي آنها در ارائه خدمات بانکي در محل شعبه و همچنين فرآيند هاي بين شعبه اي و بين بانکي در سراسر دنيا و ارائه امکانات سخت افزاري و نرم افزاري به مشتريان که با استفاده از آنها بتوانند بدون نياز به حضور فيزيکى در بانک، در هر ساعت از شبانه روز (۲۴ساعته) از طريق کانال هاى ارتباطى ايمن و با اطمينان عمليات بانکى دلخواه خود را انجام دهند. www.ebg.ir

 

مزایای بانکداری الکترونیک


مزایای بانکداری الکترونیک را می‌توان از دو جنبه مشتریان و مؤسسات مالی مورد توجه قرار داد. از دید مشتریان می‌توان به صرفه‌جویی در هزینه‌ها، صرفه‌جویی در زمان و دسترسی به کانال‌های متعدد برای انجام عملیات مختلف بانکی را نام برد. ‌
از دیدگاه مؤسسات مالی، می‌توان به ویژگی‌هایی چون ایجاد و افزایش شهرت بانک‌ها در ارایه نوآوری، حفظ مشتریان علیرغم تغییرات مکانی بانک‌ها، ایجاد فرصت‌ برای جست‌وجوی مشتریان جدید در بازارهای هدف، گسترش محدوده جغرافیایی فعالیت و برقراری شرایط رقابت کامل اشاره کرد. براساس تحقیقات مؤسسه Data   Monitor  مهمترین مزایای بانکداری الکترونیک عبارتند از: تمرکز بر کانال‌های توزیع جدید، ارایه خدمات اصلاح شده به مشتریان و استفاده از راهبردهای تجارت الکترونیک.
البته مزایای بانکداری الکترونیک از دیدگاه‌های کوتاه‌مدت، میان مدت و بلندمدت نیز قابل بررسی است. رقابت یکسان، نگهداری و جذب مشتری از جمله مزایای بانکداری الکترونیک در کوتاه‌مدت (کمتر از یکسال) هستند. در میان‌مدت (کمتر از 18 ماه)، مزایای بانکداری الکترونیک عبارتند از: یکپارچه‌سازی کانال‌های مختلف‌، مدیریت اطلاعات، گستردگی طیف مشتریان، هدایت مشتریان به سوی کانال‌های مناسب با ویژگی‌های مطلوب و کاهش هزینه‌ها. کاهش هزینه پردازش معاملات، ارایه خدمات به مشتریان بازار هدف و ایجاد درآمد نیز از جمله مزایای بانکداری الکترونیک در بلندمدت هستند.
بانکداری الکترونیکی در ایران نیز با نظام‌های مکانیزه بانکی که تعاملات درون سیستمی را سامان‌دهی می‌نمود، آغاز شد. در این راستا، سیستم‌های پردازش تعاملات در زمینه‌‌های نگهداری حساب‌ها، انجام تعاملات روزانه و نیز امور مربوط به حسابداری و مالی در بانک‌ها به کارگرفته شده است. ‌
دستگاه‌های خودپرداز از دیگر فن‌آوری‌هایی بود که در نظام بانکداری ایران به کار گرفته شد. امروزه تقریباً کلیه بانک‌ها از این سیستم‌ها در ارایه خدمات به مشتریان به صورت شبانه‌روزی استفاده می‌کنند. همچنین استفاده از دورنگار )Fax( جهت انتقال اسناد مالی و تسریع در ارایه خدمات به مشتریان در زمینه‌های وصول چک، نقل و انتقالات مالی مشتریان و نیز ارتباط بین شعب، مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. شبکه‌های LAN و WAN نیز توانسته‌اند در ارتباط درون شعب و نیز بین شعب و بخش‌های مختلف بانک مؤثر واقع شده و ارتباطات را کاراتر وسریع‌تر برقرار نمایند. ‌
ارایه خدمات به مشتریان از طریق تلفن و یا دریافت صورت حساب از طریق نمابر و اینترنت نیز به تدریج در بانک‌های ایران رایج گردیده است.
به طور کلی، اقدامات انجام شده در زمینه بانکداری الکترونیکی در ایران را می‌توان در مواردی همچون کارت‌های بانکی، سویفت )SWIFT(، شتاب (شبکه‌های تبادل اطلاعات بانکی)، مهتاب (مرکز هماهنگی تبادل اطلاعات بین بانکی)، VSAT ‌‌(خط ارتباطی ماهواره‌ای بانکداری الکترونیکی در ایران) برشمرد. با وجود این، همچنان تا رسیدن به مقصد و جبران زمان از دست رفته راه درازی در پیش است. در این راه توجه به برخی فعالیت‌ها و سرعت بخشیدن به آنها می‌تواند در کوتاه نمودن این مسیر مؤثر واقع شود. به عنوان مثال، ارایه آموزش‌های لازم شامل دو گروه الف) کسانی که خدمات خود را از طریق سیستم الکترونیکی ارایه نمایند و ب) کسانی که از این سیستم استفاده و در واقع کاربران آن هستند، ضروری می‌باشد. همچنین ترویج فرهنگ مناسب استفاده از ابزارها و خدمات با استفاده از رسانه‌های همگانی و تابلوهای تبلیغاتی، همراه ایجاد نگرش کلان در میان تصمیم‌گیران، برنامه‌ریزان، و دست‌اندرکاران این فعالیت باید در دستور کار واقع شود.
یادداشت: برای تهیه این مقاله از چندین کتاب نظیر انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیکی، بررسی دستاوردهای سیستم بانکی در ارایه خدمات بانکداری و بانکداری الکترونیک بانک مرکزی استفاده شده است . منبع: http://www.iraneconomics.net/fa

خلاصه مزایا

۱ ـ امکان دسترسی مشتریان به دریافت خدمات بانکی بدون حضور فیزیکی با ارتباطات ایمن.

2ـ استفاده از اینترنت برای ارائه عملیات و سرویس های بانکی و اعمال تغییرات انواع حسابهای مشتری

 3ـ ارائه مستقیم خدمات و عملیات بانکی جدید به صورت شبانه روزی

4- کاهش هزینه ترافیک

5- افزایش دقت و سلامت کاری

6- کاهش هزینه دولت و مشتریان

7- کاهش هزینه چاپ و انتشار اسکناس 

یک فرصت ، یک تهدید
همانگونه که اشاره شده تجارت و بانکداری الکترونیک از تبعات گسترش و نفوذ اینترنت و دسترسی همگانی به آن ناشی شده است. توسعه دسترسی به شبکه های گسترده جهانی انقلابی را در زمینه ارتباطات یک به یک و یک به چند در اطراف جهان ایجاد کرده است. به جرئت می‌توان گفت که جهان هیچگاه شاهد چنین شتابی برای استفاده از یک پدیده علمی نبوده است.
براساس گزارش سال 2004 انکتاد تعداد استفاده‌کنندگان از اینترنت در سال 2003 در جهان بالغ بر 676 میلیون نفر بوده یا به‌عبارتی 8/11 درصد از کل جمعیت جهان به اینترنت دسترسی داشته‌اند . که در مقایسه با سال 2002، 8/7 درصد افزایش یافته است (جدول شماره 1). کاربران کشورهای در حال توسعه بیش از 36 درصد کاربران اینترنتی را تشکیل می‌دهند. تعداد میزبانان اینترنتی با 8/35 درصد رشد بین ژانویه 2003 تا ژانویه 2004 به 233 میلیون رسیده است. در حال حاضر حدود 52 میلیون وب سایت در جهان وجود دارد که در مقایسه با سال قبل 13/26 درصد رشد داشته است.
اینترنت همچنان شدیدترین آهنگ رشد را در زمینه بانکداری الکترونیک در اروپا دارد. طبق برآورد موسسه
Data Monitor، 75 میلیون نفر از مردم اروپا در سال 2005 از سیستم بانکداری الکترونیک استفاده خواهند کرد. موسسه فارستر این رقم را 110 میلیون نفر برآورد کرده است. برخی متخصصان پیش بینی می‌کنند در سال 2011 در انگلستان 80 درصد از مردم برای انجام عملیات بانکی خود از طریق اینترنت به بانکها متصل خواهند شد. گسترش این روند برای بانکها هم یک تهدید است و هم یک فرصت. بانکهایی که در ارائه همگانی این گونه خدمات با شکست مواجه شوند در معرض خطر از دست دادن تعداد زیادی از مشتریان خود قرار خواهند گرفت و بانکهایی که با سرعت به‌سوی ارائه و ارتقا خدمات برخط (Online) می‌روند فرصت آن را خواهند داشت که مشتریان بیشتری جذب کنند، مناطق جغرافیایی وسیع تری را تحت پوشش قرار دهند و اعتبار خود را در رابطه با مشتریان افزایش دهند. www.ebg.ir

 

 

مزایای بانکداری اینترنتی

مزایای بانکداری اینترنتی بسیار زیاد و چشمگیر است و گواه این مدعا نیز گرایش روزافزونی است که به این نوع بانکداری نشان داده می‌شود. قابلیت‌های این بانکداری بسیار گسترده و نامحدود بوده و فقط به امکان ایجاد بانکهای مجازی و پول الکترونیکی محدود نمی‌شود. از جمله این مزایا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:افزایش دقت و سلامت کاری را می توان از ویژگی های بانکداری الکترونیکی ورضایت مندی مشتریان بانک ها برشمرد و جلوگیری از اختلاس یکی از پدیده‌‏هایی است که با این سیستم حل خواهد شد
 بانکداری الکترونیکی می‌‏تواند در جهت کاهش هزینه‌‏های دولت ومشتریان  قدم‌‏های موثری بردارد کاهش نقل و انتقال اسکناس به صورت مستقیم ،در جهت بهداشت عمومی موثر است طبق آمار به دست آمده سالانه 3/7 میلیاردبرگ اسکناس در کشور در جریان است که با توجه به جمعیت 70 میلیون در کشور ما، سرانه هر نفر 100 برگ اسکناس می‌‏شود که این رقم در بین کشورهای صنعتی برای هر نفر 12 تا 16 برگ اسکناس و حتی در کشورهایی مانند هند و پاکستان بین 40 تا 50 برگ اسکناس است.
 وجود تعداد برگ‌‏های اسکناس در کشور ما نشان دهنده نبود بانکداری الکترونیک است.
سالانه حدود 120 میلیارد ریال بابت تفکیک و جمع آوری این اسکناس‌‏ها در کشور هزینه می‌‏شود که اگر بخشی از این هزینه صرف توسعه بانکداری الکترونیک شود بسیاری از مشکلات رفع خواهد شد.
 بانک‌‏ها نیز با کاهش مراجعین، کاهش هزینه های سربار اداری، کاهش عملیات بانک‌‏ها می‌‏توانند در سرویس‌‏دهی مناسب به مشتریان قدم‌‏های بسیاری موثری بردارند.
 جلوگیری از اختلاس یکی از پدیده‌‏هایی است که با این سیستم حل خواهد شد.
 ایجاد بانکداری الکترونیکی یکی از مسائلی است که در کاهش هزینه‌‏ها و سرعت عمل ارباب رجوع موثر واقع می شود و ارتقای فرهنگ بانکداری الکترونیکی با استفاده از ابزارهای اطلاع رسانی و آموزشی جهت شناسایی سیستم های نوین بانکی می‌‏تواند در این بین بسیار تاثیرگذار باشد.
 وجود قوانین و مقررات حقوقی نیز در این امر الزامی است با وجود امضای دیجیتالی به منظور نحوه رسیدگی به شکایات و تخلفات الکترونیکی، تدابیری اتخاذ شود تا امنیت لازم در این سیستم‌‏ها به وجود آید.
 در حال حاضر حدود 6 هزار دستگاه خودپرداز در کشور وجود دارد که تا پایان سال این رقم به 8 هزار و 100 دستگاه افزایش می‌‏یابد و طبق برنامه چهارم توسعه تا پایان سال 88 تعداد دستگاه‌‏های خودپرداز کشور 30 هزار خواهد شد.  پدیده بانکداری الکترونیک یک ضرورت است که بانک‌‏های دولتی و خصوصی می‌‏توانند ابعاد مختلف آن را ایجاد کنند.  بانک‌‏های خصوصی از ابتدا توجه بیشتری به مقوله بانکداری الکترونیکی داشتند که در این ارتباط بانک‌‏های دولتی نیز با اتخاذ تدابیر مختلف به این مهم دست یابند.یکی از مشکلات اساسی بانکداری سنتی محدودیت زمان انجام فعالیت های بانکی ومحدود شدن مشتریان به دریافت خدمات بانکی درچارچوب زمان کوتاه فعالیت بانکها بوده .

در صورتی که بانکداری جدید فاقد محدودیت زمانی می باشد ویکی دیگراز محدودیتها تعطیل شدن بانکها درروزهای آخرهفته یا روزهای تعطیل رسمی است درصورتی که با گسترش اینترنت ورواج بانکداری درمحیط الکترونیکی به بانکداری الکترونیکی گسترش یافت آنان در این چهارچوب می توانند در زمان دلخواه از طریق رایانه ،تلفن همراه،تلفن،خودپرداز وغیره ازخدمات بانکی بهره مند شوند. www.ebg.ir

 اجزای بانکداری الکترونیک در ایران

 1- انواع کارت ها
- کارت های اعتباری و بدهی : در حال حاضر بیش از 2/8 میلیون کارت از سوی بانکهای تجاری صادر شده است.
- کارت های غیر بانکی : برخی موسسات غیر بانکی اقدام به انتشار کارت های خرید مانند ثمین و سایپا کارت نموده‌اند.


2- شبکه شتاب
این یک شبکه Online ملی است و خدمات مربوط به کارت های بدهی را انجام می‌دهد و کارت های بدهی داخلی را بین بانک ها تسویه می‌نماید.


3- سیستم تسویه بین بانکی مبادلات ارزی
این سیستم با استفاده از سوئیفت روی خط بین شعبه مرکزی بانکهای تجاری عمل می‌کند و بانک مرکزی نقش تسویه کننده را بر عهده دارد.


4- شبکه سوئیچ عملیات خرد بانکی و بین بانکی
این سیستم از طریق ATM در حال حاضر بین شعب مرکزی دو بانک تجاری به صورت آزمایشی در حال اجرا است.


5- شبکه مرکزی سوئیفت(SWIFT) (3).
سوئیفت یک انجمن تعاونی غیر انتفاعی است که در ماه می 1973 میلادی توسط 239 بانک از پانزده کشور اروپایی و آمریکای شمالی راه اندازی شد و هدف از آن جایگزینی روشهای ارتباطی غیر استاندارد کاغذی و یا از طریق تلکس در سطح بین الملل با یک روش استاندارد شده جهانی بود. ایران از سال 1371 به عضویت سوئیفت درآمد و در سال 1372 به این شبکه متصل گردید. بانک مرکزی و سایر بانکهای ایران از این شبکه استفاده می‌کنند و شتاب را به عنوان بخشی از آن اجرا می کند.


از دیگر اجزاء بانکداری الکترونیک ایران می توان به دستگاههای خودپرداز، شعب مکانیزه، (4) PinPad، Pos، کارتهای هوشمند، تلفن بانک و فاکس بانک و غیره اشاره نمود. میزان بهره‌گیری سیستم بانکی کشور از هر یک از فناوریهای فوق الذکر در جدول شماره 2 آورده شده است. www.aftab.ir

شاخه های بانکداری الکترونیک

بانکداری اینترنتی

بانک‌داری مبتنی بر تلفن همراه و فناوری‌های مرتبط با آن

بانک‌داری تلفنی

بانک‌داری مبتنی بر نمابر

بانک‌داری مبتنی بر دستگاه‌های خودپرداز

بانکداری مبتنی بر پایانه های فروش

بانک‌داری مبتنی بر شعبه‌های الکترونیکی

 

www.aftab.ir

 

موانع بانکداری الکترونیکی

 

- عدم وجود زیر ساخت های مخابراتی مناسب

2-عدم وجود قوانین و مقررات لازم

3-عدم وجود آموزش های کافی و تبلیغات موثر

4-  عدم وجود فرهنگ استفاده

 

نتیجه گیری

 

طبق اثراتی که برای دولت الکترونیک برشمردیم می توان ان را بهترین راه حل برای ایجاد توسعه اقتصادی وتحقق عدالت اجتماعی که مورد نظر است برشمرد۰

همچنین با توجه به مشکلاتی که در کشور ما در راه ایجاد تامین خدمات به شهروندان به ویژه در شهرهای بزرگ وجو دارد دولت الکترونیک کمک می کند تا بسیاری ازانها حل شود و خود گام موثری در ایجاد شهر مجازی می باشد۰که البته ایجاد دولت‌الکترونیک به صورت صحیح نیازمند اموزش تمام شهروندان است که ابتدا باید با وسایلی ارتباطی که با ان بیشتر اشنا هستند این امر صورت بگیرد .

                                                      

                                                                                                     مهدی راحمی




● پرداخت قبوض تلفنی و اینترنتی و خدمات SMS
سیستم بانکی کشور در راستای خدمت‌رسانی سریع و متنوع، خدمات دیگری نیز از طریق اینترنت، تلفن ثابت و همراه ارایه می‌دهد. تمام بانک‌های دولتی و خصوصی کشور به سیستم تلفن‌بانک مجهز شده‌اند اما فقط بانک صادرات است که این امکان را برای تمامی مشتریان خود برقرار کرده است. امکان پرداخت قبوض از طریق تلفن و یا اینترنت در برخی بانک‌‌ها فراهم شده و برخی دیگر که سرشناس‌ترین آن‌ها بانک ملی است، هنوز در این رابطه اقدامی عملی انجام نداده‌اند. بانک کارآفرین، صنعت و معدن، رفاه کارگران و توسعه صادرات هم هنوز چنین سیستمی را برقرار نکرده‌اند.
پست‌بانک، بانک کشاورزی و صنعت و معدن این طرح را به‌صورت آزمایشی در دست اجرا قرار داده‌اند. با فراگیر شدن سیستم SMS در کشور بانک‌ها نیز آمادگی خود را برای ارایه اطلاعات از این طریق به کاربران و مشتریان اعلام کرده‌اند. با این همه بانک ملی، سامان، کارآفرین و صنعت و معدن هنوز چنین سرویسی را برای مشتریان خود فراهم نکرده‌اند. دیگر بانک‌ها نیز برای تعداد محدودی از مشتریان خود چنین خدماتی ارایه می‌دهند. در این بین بانک پارسیان با ارسال SMS برای ۴۰ هزار و ۵۹ نفر، بیشترین میزان مشترک را داراست. بانک ملت نیز به ۳۳ هزار و ۶۸۱ نفر از طریق SMS اطلاعات می‌دهد. بانک رفاه کارگران ارایه خدمات از طریق SMS یا پیام کوتاه تلفن‌همراه را در برنامه‌های اجرایی خود قرار داده است


● ایمیل‌های بانکی در BOX مشتریان
به‌تازگی مشتریان بانک‌های کشور می‌توانند صورتحساب و اطلاعات بانکی خود را از طریق ای‌میل هم دریافت کنند. بانک صادرات، ملت و پارسیان گوی سبقت را در این نوع سرویس اینترنتی از دیگر بانک‌ها ربوده‌اند. در این میان قدیمی‌ترین بانک کشور یعنی بانک سپه و بانک ملی، از بزرگ‌ترین بانک‌های کشور، متاسفانه هنوز اقدام خاصی را انجام نداده‌اند. بانک کارآفرین نیز جزء ۲۶ شعبه بر خط هیچ نوع دیگری از خدمات اینترنتی را ارایه نمی‌دهد. بانک ملت برای نشان دادن توجه ویژه خود به خدمات اینترنتی، ۱۸۶۸ شعبه آنلاین برپا کرده است.
بانک ملی برای جبران کردن کاستی‌هایش در خدمات‌رسانی اینترنتی، ۱۳۷۶ شعبه خود را به‌صورت آنلاین (برخط) به اینترنت متصل و امکان ارایه خدمات بانکداری الکترونیکی را از این طریق برای مشتریان فراهم کرده است. بانک رفاه کارگران نیز از این حیث با اتصال دایم ۱۳۲۷ شعبه خود به اینترنت در رتبه سوم قرار گرفته است. بانک صادرات که در ارایه خدمات بانکداری الکترونیکی همیشه جزء پیشگامان بود، هنوز هیچ‌یک از شعب خود را به‌صورت برخط آماده ارایه خدمات نکرده است. بانک پارسیان، صنعت و معدن و تجارت نیز از ارایه این نوع سرویس تاکنون خودداری کرده‌اند.
اقدامات انجام گرفته بالا نظیر توسعه ابزارهای پرداخت الکترونیکی، توسعه تجهیزات پرداخت الکترونیکی، ایجاد شبکه یکپارچه و فراگیر پرداخت الکترونیکی، گسترش کاربری ابزارهای پرداخت الکترونیکی و فراهم آوردن زمینه مشارکت‌بخش خصوصی در توسعه پرداخت‌های الکترونیکی در جهت پرداخت‌های خرد صورت گرفته است. با توجه به حساسیت پرداخت‌های خرد به‌عنوان نقطه اتصال عموم مردم با شبکه بانکی کشور و بانک مرکزی در جهت بهبود و ارتقای ابزارهای فعلی و ایجاد ارتباطات جدید و نوین است. در حال حاضر سوئیچ مرکز"شتاب" به سوئیچ " بنفیت" کشور بحرین اتصال یافته و عنوان اولین اتصال بین‌المللی شبکه پرداخت کارتی کشور را بر خود دارد. مذاکرات مقدماتی اتصال به سیستم‌های سوئیچ کشورهای آسیای شرقی و جنوب شرقی از طریق اتصال با سوئیچ کارت جمهوری خلق چین نیز صورت گرفته است. برای روزهای تعطیل نیز کشیک‌هایی جهت انجام به‌موقع امور تسویه و رفع اشکالات پدید آمده است. در نهایت مجوز انجام تراکنش‌های بین بانکی مجازی در شبکه شتاب نیز صادر شده است.


● نظام تسویه ناخالص آنی
بر مبنای قرارداد ی که در سال ۱۳۸۴ منعقد شده است، نظام تسویه ناخالص آنی (نتنا) به‌عنوان اصلی‌ترین زیرساخت پرداخت و تسویه پولی در کشور از پایان سال ۱۳۸۵ به‌صورت برخط عملیاتی شود. در این صورت کلیه مبادلات عمده بین بانکی فقط از طریق سیستم مزبور صورت خواهد پذیرفت.


● نظارت بر نظام پرداخت
درجهت ارتقای کیفی خدمات بانکداری الکترونیکی دو گونه نظارت حضوری و غیرحضوری صورت می‌گیرد.
نظارت غیرحضوری مشتمل بر مانیتورینگ خودپردازها، بررسی آمار تراکنش‌های شبکه پی‌گیری طرح توسعه شبکه بانکداری الکترونیکی و تهیه گزارش در مورد نحوه عملکرد بانک‌هاست. نظارت حضوری نیز از طریق بررسی و پی‌گیری شکایات افراد و پذیرندگان کارت از برخی بانک‌ها و حضور مستقیم و بازدید از امکانات و خدمات بانکی ارایه می‌شود.
با وجود کندی قابل مشاهده در روند اتوماسیون سیستم بانکی و نقایص عدیده در ارایه خدمات، رویکرد نوین بانک‌های دولتی و خصوصی به‌سمت استفاده از ابزار الکترونیکی در جهت ارایه خدمات می‌تواند نویددهنده آینده‌ای روشن در این زمینه باشد. فاصله آمار و ارقام با استانداردهای جهانی هنوز قابل توجه است که با در نظر گرفتن پیشرفت برق‌آسای ابزارهای مدرن جهانی این فاصله بیشتر نیز خواهد شد. با این همه اگر دولت نهم در روند آزادسازی در نظام بانکی و عملکرد بانک‌های خصوصی دخالت و مانع‌تراشی نکند، می‌توان به بهبود سطح کیفی خدمات بانک‌های خصوصی و البته بانک‌های دولتی امیدوار بود. بانک‌های عظیم دولتی که سهم عظیمی در گردش جاری پول در کشور دارند، باید بیش از پیش به سمت‌وسوی بانکداری الکترونیکی گام بردارند تا بانک‌های خصوصی نیز جهت بقا در میدان رقابت رو به گسترش شعب و ارایه خدمات نوین الکترونیکی و اینترنتی بروند.


● ارتباط بانکداری الکترونیک و تجارت الکترونیک
تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات از بحث‌های مهم در عرصه جهانی است. کشور ما برای پیوستن به عرصه جهانی نیازمند ورود به جامعه اطلاعاتی است، لذا بانکداری الکترونیکی از بحث‌های مطرح در این زمینه است. ستاد خبری جشنواره ICT مصاحبه‌ای اختصاصی با دکتر غلام بنی فیض چکاب استاد دانشگاه علامه در این باره انجام داده است. وی معتقد است:" نه می‌توان گفت بانکداری الکترونیک پیش زمینه تجارت الکترونیک است و نه بالعکس. تجارت الکترونیک دامنه گسترده‌ای است که عوامل آن بانکداری، گمرک، E-money و اعتبارات اسنادی الکترونیکی E-Document است. لذا امکان برقراری اینها با یکدیگر باعث تجارت الکترونیک می‌شود.
در تجارت امروز خصوصا در عرصه بین‌الملل، بین بانکداری الکترونیک و تجارت الکترونیک نقش اساسی را بانکها ایفا می‌کنند، و بانک‌ها به عنوان مهم‌ترین واسطه خریدار و فروشنده هستند. بدین ترتیب مفهوم بانکداری عوض می‌شود و بانکها واسطه بین Server ها و سیستم‌های خدماتی و کاربردی کارت‌های اعتباری و حساب‌های الکترونیک و مشتریان خواهند بود. لذا تا زمانی که امکان پرداخت الکترونیک نباشد تجارت معنا ندارد.


● فصل سوم:
▪ مقدمه ای بر مشکلات موجود
برای بانکداری الکترونیک، تعریفی نداریم که همه با آن متفق‌القول باشند. اگر بانکداری الکترونیک را الکترونیکی کردن فعالیت بانکی بدانیم، تمام بانک‌ها بعد از جنگ جهانی دوم از کامپیوتر استفاده کردند، پس بانکداری الکترونیک به این مفهوم را تمام کشورها داشتند و ما هم از آن بی‌بهره نبودیم.
مفهوم دیگر بانکداری الکترونیکی که در سال ۱۹۹۱ و با به وجود آمدن اینترنت شکل گرفت آن است که مشتری‌ها بتوانند بدون مراجعه به شعب کار خود را با مراجعه به فضای الکترونیک انجام دهند. این فضا ۱۵ سال است که راه افتاده و متاسفانه ما در این زمینه مشکل داریم.
عملکرد نظام بانکی کشور را از منظر مشکلات موجود نیز می‌توان مورد کاوش قرار داد. تمامی اقدامات انجام شده و یا در دست بررسی نواقص متعدد مربوط به‌خود را دارند. در این میان مفاهیمی چون پول الکترونیکی که در بانکداری الکترونیکی نقش اصلی ایفا می‌کند، به‌طور کامل مهجور و ناشناخته باقی مانده است. در حالی‌که کشورهای توسعه‌یافته مفهوم جدیدی از کیف پول (Pocket Money) را بر اساس پول الکترونیکی تعریف کرده‌اند و انقلابی در گردش ارزش و پول از طریق خطوط تلفن و امواج به‌وجود آورده‌اند در حالیکه ایران دچار مشکلات متعددی است.
پایگاه اینترنتی بی‌بی‌سی روز دوشنبه ۱۵ شهریور ۸۴ در مقاله‌ای با عنوان "دشواریهای بانکداری الکترونیکی در ایران" نوشت: حدود ‪ ۶۰‬درصد مراجعه کنونی مردم به شبکه بانکی برای دریافت یا پرداخت پول نقد است. بی‌بی‌سی گزارش داد: بانک‌های ایرانی درحالی از گسترش بانکداری الکترونیک سخن می‌گویند که ایرانیان برای پرداخت هزینه‌های آب، برق، گاز و تلفن و یا انتقال پول از حسابی به حسابی دیگر وقت زیادی می‌گذارند و برای پرداخت و دریافت وجه نقد گاهی ساعت‌ها در صف می‌مانند. اسکناس، چک و اسناد بانکی مهمترین ابزار انتقال مالکیت در سیستم بانکی است، ولی در میان آنها اسکناس جایگاه ویژه‌ای دارد و ایرانیان اعتماد خاصی به آن دارند. انتقال وجه نقد بدون حضور در بانک و پر کردن انواع و اقسام فرم‌ها، تقریبا غیرممکن است و در اکثر موارد چند روز طول می‌کشد تا وجه‌نقد حواله شده، به حسابی در شهری دیگر و یا حتی در همان شهر واریز شود.
در مقابل در بانکداری الکترونیک کارت‌ها جای اسکناس، چک و اسناد بانکی را گرفته‌اند. با این کارت‌ها می‌توان از فروشگاه محل خرید کرد، بدون مراجعه به بانک و با استفاده از شبکه اینترنت مبلغی رااز حساب شخصی به‌حساب دیگری ریخت. قبض آب، برق، گاز و تلفن را پرداخت، بلیت هواپیما خرید و هزینه اقامت در هتل را داد.
BBC به این موضوع می افزاید:" اگر بانکداری الکترونیک را استفاده از ابزارهای نوین برای ارائه خدمات پولی و بانکی تعریف کنیم، می‌بینیم این مورد در موارد اندکی با سیستم بانکداری ایران منطبق است.
در بانکداری سنتی، میزان انباشت پول در یک دوره زمانی اهمیت دارد، در حالی که در بانکداری الکترونیکی گردش پول تعیین‌کننده است. هدف بانکداری الکترونیک مراجعه نکردن‌به شعبه بانک است، اما در ایران تقریبا بدون مراجعه به بانک هیچ کاری امکان‌پذیر نیست. ایران به عضویت ناظر سازمان تجارت جهانی ( (W.T.O‬پذیرفته شده است و خود را برای عضویت دائم آماده می‌کند، ولی با وضعیت فعلی نمی‌تواند به موفقیت در بازار جهانی که به تجارت الکترونیکی مجهز است، امیدوار باشد.
در این فصل ما به بررسی مشکلات موجود در راه گسترش بانکداری الکترونیکی که در ذیل به آنها اشاره شده است پرداخته ایم:
▪ عدم وجود زیر ساختهای فنی
▪ عدم وجود آموزش و فرهنگ سازی
▪ فناوری در ایران (کارتها،دستگاههای خود پرداز و...) و مشکلات موجود
▪ چالش های قانون ی و قضایی در بانکداری الکترونیکی
▪ خدمات محدود بانکها
▪ تحریم های بین المللی
▪ مشکلات مدیریتی
▪ اقدامات سنتی بانکها
▪ عدم وجود بیمه پرداخت الکترونیکی
▪ امنیت ملی و مسائل امنیتی
اصلاحات بانکداری مبتنی بر فناوری اطلاعات با در پیش گرفتن یک نگرش آینده نگرانه زمینه لازم را برای خروج از وضعیت موجود و دست یابی به و ضعیت مطلوب پی ریزی می کند.


‌●عدم وجود زیر ساختهای فنی
بانکداری الکترونیک به عنوان محوری ترین بستر در توسعه کسب و کارهای الکترونیک شناخته می شود و از این رو شکل گیری واقعی تمامی فرآیند های اقتصادی مبتنی بر وب و یا شبکه های فیزیکی نیازمند دستیابی به زیرساخت های مناسب بانکداری الکترونیک است. در ایران در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ هجری شمسی فعالیت گسترده ای در جهت استفاده ازسیستم های کامپیوتری در بانکها صورت گرفت. ولی به دلیل عدم تمرکز حسابها وعدم ارتباط پیوسته (on-line) بین شعب کارائی سیستم ها بسیار محدود و در حد نگهداری فایل حسابهای هر شعبه به مرکز برای استفاده های آماری بود. به عبارت دیگر کامپیوترها نتوانستند باعث حذف دفاتر حسابداری ویا کاهش هزینه های واقعی پردازش اطلاعات گردند. به همین دلیل وقتی بانکهای کشور اقدام به ارائه خدمات کارتهای بانکی نمودند مجبور شدند تا به طور کلی یک سیستم مجزا از سیستم بانکی موجود در کشور برای این کارتها در نظر بگیرند به طوریکه حساب جدیدی برای کارتهای بانکی تعریف نمودندکه جدای از حسابهای جاری و پس انداز بود. البته به دلیل اینکه این سیستم نیز می بایستی باسیستم سنتی بانکداری کشور مرتبط می گردید این ارتباط از طریق صدور یکسری سند انجام می گرفت .
مشکلات زیرساختی بی‌شماری داریم، بخشی از آن زیرساخت‌های مخابرات است. در حال حاضر در بانک‌ها خط دیتا نداریم، ما در کشور ۱۶ هزار شعبه بانکی داریم و به ۱۶ هزار پورت دیتا نیاز داریم.
BBC در این باره می گوید:" مقامات دولتی نبود فرهنگ عمومی و وجود نداشتن زیر ساخت‌های مورد نیاز را علت اصلی فراگیر نشدن بانکداری الکترونیک در ایران عنوان می‌کنند اما مهدوی، کارشناس مسایل بانکی، می‌گوید: "بخشی از مشکل به ضعف زیر ساخت‌های فنی برمی‌گردد، ولی تا زمانی که منافع سازمان‌ها و اشخاص تامین نشود، نمی‌توان امید چندانی به فراگیر شدن بانکداری الکترونیک داشت." بانک مرکزی به بانک‌ها دستور داده است برای کاهش مراجعه مردم به باجه- های بانکی دستگاه‌های خودپرداز نصب کنند. اما به گفته آقای مهدوی، اگر منافع حلقه‌های مختلف زنجیره از بانک‌ها و مردم عادی گرفته تا فروشگاه‌ها و شرکت‌هایی که خدمات ارائه می‌دهند، تامین نشود، نمی‌توان بانکداری الکترونیک را گسترش داد."


●عدم وجود آموزش و فرهنگ سازی
آشنا نبودن مردم با مسائل رمز از دیگر مشکلات بانکداری الکترونیک در ایران است. در ایام عید مردم دوست دارند به همه پول نقد عیدی دهند و این نشان‌دهنده آن است که مردم ایران تمایل زیادی به cash دارند و به پول الکترونیکی تمایل چندانی ندارند. مشکل ما خودسانسوری است، ایرانی‌ها خیلی تمایل ندارند مسائل اقتصادی خود را فاش کنند آن هم به دلیل مالیات است در دنیای الکترونیکی همه چیز ثبت و ضبط می‌شود و مردم ما زیاد از این واقعه راضی نیستند به همین خاطر تمایلی به بانکداری و پول الکترونیک ندارند. اگر بخواهیم این کار را به سرانجام برسانیم به یک عزم ملی و قانون نیاز داریم. هر وقت به یک تعامل و عزم ملی برای به کارگیری بانکداری الکترونیک رسیدیم، ۱۰ سال بعد می‌توانیم شاهد این مقوله در کشور باشیم.
مقامات دولتی نبود فرهنگ عمومی و وجود نداشتن زیر ساخت‌های مورد نیاز را علت اصلی فراگیر نشدن بانکداری الکترونیک در ایران عنوان می‌کنند .
به نظر نمی‌رسد استفاده از کارت‌های الکترونیکی به همین سادگی همه‌گیر شود و مردم حاضر شوند اسکناس‌های رنگارنگ را با کارت عوض کنند.
اخیرا برای فرهنگ‌سازی، بعضی از ادارات دولتی یا سازمان بازنشستگان، حقوق بگیران خود را برای دریافت حقوق ملزم به داشتن کارت کرده است با توجه به کمبود ATM ها و نزدیکی به روزهای پایانی سال آیا این عمل می‎تواند برنامه‎ای موفق برای فرهنگ سازی باشد
بانکداری الکترونیکی بخاطر تجارت سنتی حاکم بر کشور راه درازی در پیش دارد و تا زمانی که بقالی‌ها و فروشگاه‌های کوچک و بزرگ کشور که بیشترین حجم خرید و فروش را در دست دارند به داشتن دستگاه- های کارت خوان متقاعد نشوند و منافع بانک‌ها، مشتریان و سرویس‌دهندگان تامین نشود، امکان فراگیر شدن بانکداری الکترونیک در حد شعار باقی خواهد ماند.
سیستم های بانکداری الکترونیکی اگر چه بسیار دقیق و کارا باشند ولی تا زمانی که از جنبه های حقوق ی و امنیتی مورد تایید قرار نگیرند مورد اقبال عمومی قرار نمیگیرند. لذا جهت گیری فنی و تبلیغی باید به سویی باشد که تکنولوژی به واقع با فراهم آوری آسایش فکری مشتری مورد پذیرش او قرار گیرد. در این بین استفاده از خدمات اینترنتی به‌علت سرعت کم و قطع‌های مکرر فقط ظاهری و سطحی مانده است. مشکلات موجود در این راه باعث وجود بی‌اعتمادی در بین مردم شده است.
بی‌بی‌سی عمر اسکناس در ایران را دو سال برآورد کرد و نوشت: در ایران سالانه به طور متوسط ‪ ۱۵‬میلیون دلار صرف چاپ اسکناس می‌شودو سالانه یک میلیارد و ‪ ۲۰۰‬میلیون برگه اسکناس فرسوده سوزانده می‌شود و ‪ ۶۰‬درصد مراجعه کنونی مردم به شبکه بانکی برای دریافت یا پرداخت پول نقد است. اکثر مردم ترجیح می‌دهند برای انجام عملیات بانکی مستقیم و حضوری به بانک مراجعه کنند چون به خدمات اینترنتی و تلفنی اطمینان ندارند. حتی پرداخت قبوض نیز با وجود تبلیغات گسترده خدمات تلفنی بیشتر از طریق حضوری انجام می‌شود.
شبکه هایی که تحت تملک و نظارت بانک مرکزی می باشد، به دلیل اینکه مدیریت آن متأثر از سیاستهای پولی و منافع عمومی است تا منافع شخصی ، و با توجه به اینکه در ایران تمامی بانکها دولتی می باشند، بانک مرکزی باید سعی کند تا مردم راتشویق به استفاده از یک چنین سیستمهایی به جای استفاده از سیستم های کاغذی نماید. همواره بانکها می بایستی قبل از ارائه هر گونه خدمات جدید شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور را مد نظر قرار دهند چرا که:
وجود نرخ تورم بالا، کمی درآ مد ها، پائین بودن سطح آگاهی مردم، عدم شناخت گروههای مختلف مردم و خواسته های آنها، بی اعتمادی مردم نسبت به خدمات جدید و تبلیغات ضعیف و غیر مناسب باعث می گردند تا یک سرویس جدید نتواند بین مردم به راحتی گسترش پیدا کند.
ـ نرخ تورم بالا مردم را وادار مینماید تا از یک طرف از نگهداری پول نقد نزد خود تا جائی که می توانند خودداری نمایند و از طرف دیگر اقدام به خرید های قسطی کالا از فروشگاهها نمایند تا از اختلاف قیمت حال با آینده ضرر زیادی متحمل نشوند. تمامی این مسائل باعث می شود تا پولی اگر در دست مردم است به حسابهای چک منتقل شود مثلاً ATM ، لذا استفاده مشتریان از اینگونه دستگاهها به شدت کاهش می یابد. بانکهایی که به بررسی وضعیت جامعه اقدام به ارائه خدمات جدید نموده اند باتوجه به این وضعیت به سمت سیستمهای بدون پول نقد * تمایل پیدا میکنند که از مهمترین آنها سیستم EFTPOSE است.
ـ کمی درآمد نیز استفاده از دستگاههای ATM توسط مشتریان را کاهش می دهد،چرا که با توجه به متوسط دریافتی مردم دیگر جائی برای استفاده ازATM نمی ماند.
ـ درحال حاضر سطح آگاهی مردم نسبت به خدمات جدید از جمله کارتهای بانکی و امکاناتی که اینگونه کارتها در اختیار آنها قرار می دهند بسیار پائین است و به آن بیشتر به عنوان یک وسیله تجملاتی نگاه می شود، به طوری که بسیاری از مردم ترجیح می دهند تا ساعتها در صف بایستند ولی از اینگونه سیستم ها استفاده نکنند . از دلایل عمده این امر تبلیغات ضعیف بانکها در این رابطه می باشد. به عنوان مثال اینگونه تبلیغات با نشان دادن کامپیوترها و سیستم های ارتباطی عجیب آغاز و در نهایت با قرار دادن کارت در یک دستگاه عجیب تر و فشار دادن چند دکمه به پایان می رسدو این در حالی است از فواید کارتها در زمینه جلوگیری از سرقت و یا مفقود شدن پول دارنده ی کارت، عدم نیاز به ایستادن در صف های طویل برای دریافت و یا پرداخت پول. امکان مراجعه به تمامی شعب بانک( ولی در چک در اثر مواقع تنها می توانیم به شعبه ای که در آن حساب داریم مراجعه کنیم)، و حتی استفاده از دستگاهها و نحوه ی استفاده از دستگاهها هیچگونه توضیحی داده نمی شود.
ـ معمولاً به دلیل بد عمل کردن بانکها در ارائه خدمات جدید ، مردم به اینگونه خدمات بدبین هستند ، به طوری که حتی کارمندان بانک نیز ترجیح می دهند پول خود را در جیب بگذارند تا تحویل یک چنین سیستم هایی بدهند. در صورتیکه یک چنین بی اعتمادیی در کشور وجود داشته باشد ارائه خدمات پیشرفته صرفاً باعث به هدر رفتن سرمایه بانک می گردد چرا که نمی تواند آنطور که باید عمومیت پیدا کند.


● فناوری در ایران (کارتها،دستگاههای خود پرداز و...) و مشکلات موجود:
در سالهای اخیر ، اکثر بانکهای کشور اقدام به ارائه خدمات مربوط به کارتهای بانکی نموده اند، تمامی این کارتها از نوع کارتهای دارایی که به عنوان کارتهای بدهکار نیز شناخته می شوند ، می باشد. از ویژگی های اینگونه کارتها این است که صرفاً با سپردن منابع در حساب مربوط به کارت می توان از کارتهای مزبور استفاده نمود.تکنولوژی مورد استفاده در این کارتها هم از نوع مغناطیسی می باشد ( مانند ملی کارت و کارتهای صادره توسط بانک سپه، ملت و تجارت) وهم از نوع کارتهای با تراشه الکترونیکی ، که در این زمینه می توان به کارتهای صادره توسط پست بانک و موسسه امین اشاره نمود.
در حال حاضر هیچ یک از سیستم های موجود در کشور چه در زمینه سخت افزاری و چه نرم افزاری و حتی سیستم های پشتیبانی مورد استفاده بانکها شبیه هم نمی باشد ، و گرانی اینگونه تجهیزات همراه با گرانی ماشینهای ATM و EFTPOS باعث گردیده است تا بانکها نتوانند آنچنان که باید اقدام به توسعه اینگونه سیستمها نمایند. تنها راه حلی که در این ارتباط وجود دارد ، همانطور که قبلاً نیز گفته شد ادغام سیستم کارتهای بانک ها در یک مرکز و در واقع یکی شدن تمامی سیستم ها و سرمایه گذاری مشترک می باشد. ولی آنچه که به خوبی مشهود است این است که تمامی بانکها به دلیل عدم وجود زیر ساختهای الکترونیکی، مجبور گردیده اند تا سیتم های کارت را کاملاً مجزا از سیستم های بانکی خود تعریف نمایند.
از اهداف اصلی ترمینالهایی که در محلهای تجاری قرار می گیرند، از قبیل ماشین های تحویلداری خودکار (ATM ) ماشین های تحویلداری ، EFTPOS و ترمینالهای بانکداری خانگی ، از بین بردن نیاز به نیروی انسانی زیاد در شعب بانکهاست ، که ثمره آن کاهش احتمال اشتباه توسط بانک در پردازش دستور های انتقال منابع می باشد. ولی با این حال استفاده از ترمینالهای مزبور احتمال سوء استفاده را زیاد می کند. تمامی ترمینالهایی که اجازه انتقال منابع را میدهند تقریباً عین هم کار می کنند . به عبارت دیگر قبل ازاینکه شخص بتواند از ترمینال استفاده کند، او در ابتدا باید کلید رمز خود را وارد نماید. بعضی از ترمینالها ممکن است برای هر روز صرفاً یک بار در خواست ورود رمز را نمایند ولی ترمینالهایی که توسط مشتریان مورد استفاده قرار می گیرند برای هر معامله ای در خواست مجوز می نمایند . البته یک ترمینال و یا یک مشتری ممکن است در ارتباط با نوع معامله ،حسابهای که می تواند بدهکار و یا بستانکار گردد و یا مبلغ هر معامله به صورت روزانه و غیره با محدودیت روبرو باشند.
روش اخذ مجوز، باید قبل از اینکه ترمینال ها در اختیار مشتریان قرار گیرد، توسط بانک طراحی گردد . در زمینه تصمیم گیری در ارتباط با روشی که باید تبعیت گردد، لازم است بانک (و یا شبکه انتقال الکترونیکی منابع که بانک عضو آن باشد ) امنیت،هزینه و رضایت مشتری را در نظر بگیرد. معمولاً ،ایمن ترین روش اخذ مجوز گرانترین آن برای بانک و سخت ترین آن برای مشتری جهت استفاده می باشد. به دلایل بازاریابی ترمینال هایی که در اختیار مشتریان قرار می گیرد باید از نظر کاربردی آسان باشند ، ولی راحتی استفاده از ترمینالها باعث می گردد تا متخلفین نیز بتوانند به راحتی از آن استفاده نمایند. در واقع این محاسبات دشواری است که بانک در ابتدا باید آنها را مد نظر قرار دهد.
محدود نمودن انواع معاملاتی که به آنها مجوز داده می شود و یاحسابهایی که می توانند بدهکار و بستانکار گردند، یکی از راههای مؤثر برای کاهش احتمال انجام معاملات تقلب ی می باشد. قابل ذکر است که محدودیت بر روی مبالغ معامله با اینکه صرفاً می تواند باعث کاهش جاذبه تقلب گردد ، ولی تأثیر قابل ملاحظه ای بر روی کاهش حجم مالی تقب دارد.
دستگاه‌های خودپرداز و کارت‌های اعتباری که به‌عنوان اولین گام سیستم بانکی کشور ما در زمینه بانکداری الکترونیکی قلمداد می‌شوند، گره‌های زیادی از کار مردم نگشوده‌اند. دستگاه‌های ATM مطابق نیازهای امروزه طراحی نشده‌اند و در عمل جز پرداخت پول نقد به مردم کار دیگری انجام نمی‌دهند. البته این دستگاه‌ها در هر شبانه‌روز خارج از سرویس هستند.
سیستم‌هایی که در ایران مکانیزه می‌شوند تا وقتی خوب کار می‌کنند که انسان خوبی باشید و پا را از تعاریفی که برای انجام کار شده است فراتر ننهید. اگر کمی با سامانه بازی کنید یا طول بدهید یا حواستان نباشد و کاری سهوی انجام دهید، ممکن است همه چیز خراب شود و شما در ماراتن رفع مغایرت حساب بانکی خود گرفتار شوید. همه چیز تا وقتی خوب کار می‌کند که شما سئوالی ندارید. وقتی شروع به سئوال کردن می‌کنید، اول متوجه می‌شوید که مرجعی برای جواب دادن به سئوال شما تعریف نشده است.
دوم متوجه می شوید که جوابی برای شما ندارد و چیز زیادی نمی‌داند.
سوم متوجه می شوید که نمی داند که در صورت ندانستن، شما را باید به کجا و چه شخصی ارجاع دهد. چهارم وقتی که از روی ناچاری و نادانی، شما را به جایی ارجاع داد، متوجه می‌شوید که او بیشتر از اولی نمی‌داند و در یک ماز گیر افتاده‌و راه فراری ندارید. بالاخره به نحوی صلح می‌کنید و خود را رها می‌نمایید.
اگر در هنگام خرید با کارت شتاب از یک فروشگاه، مشکلی در ارتباط و کارایی دستگاه بروز کند و مبلغ خرید از حساب شما کسر گردد ولی دستگاه چیزی را ثبت نکند، متوجه مشکل اتوماسیون زیاد بانکی، بدون رفع اشکال مشتری می‌شوید. همه‌ی شرکت‌های پی.اس.پی و بانک‌ها برای فراگیر نمودن فرهنگ پول الکترونیک و اتوماسیون مالی سعی می‌کنند، همه‌ی وزارت‌خانه‌ها و شهرداری‌ها برای اتوماسیون امور خود حداکثر تلاش را می‌نمایند. ولی به محض برقراری سامانه‌ها، مواجه با مشتریانی می‌شوند که مشکلی پیدا کرده‌اند و کسی نیست که به آنها جواب دهد. و اگر دهد، جوابی راه گشا دهد.دلیل عمده آن در تعریف و تبیین سامانه است که خدمات بعد از راه اندازی و رفع اشکال مشتری را جزیی از سامانه نمی‌دانند. وقتی به آن بها می‌دهند که مشکلی را چندین بار مشاهده کنند و از مراجعات مکرر مشتری دچار عذاب شوند. مطمئن باشید تا وقتی که بتوانند مشتری را دست به سر کنند، اقدام به کاری نمی‌نمایند